با اين همه تأكيد و ارسال بخشنامه ، ظاهرا باز هم مطالب مورد نظر به موقع نرسيده و اعتماد السلطنه نتوانسته به ادامهء مرآة البلدان مشغول شود . زيرا چهار سال بعد - يعنى در سال 1304 قمرى - هم كه اعتماد السلطنه كتاب عظيم مطلع الشمس را تأليف كرد ، در آغاز آن كتاب چنين آمده ( به اختصار ) : . . . اما بعد شايد بعضى از مطالعه‌كنندگان اوراق ، فرض و گمان كنند كه ما از جادهء اصلى خود خارج شده به واسطهء صعوبت مسلك و مشكلاتى كه چنين راهى را بالطبع در پيش است ، از آن طريق عدول كرده و منحرف گرديده‌ايم و از نگارش مجلدات مرآة البلدان ناصرى كه سامع و قايل به ملاحظهء سطور و فصول آن شائق و مايل مىباشند صرف‌نظر نموده‌ايم اما پس از آن‌كه به عين رضا در اين صحيفه تصفح نمودند يقين نمايند كه مقصودى از تأليف منتظم ناصرى جز جمع‌آورى اسناد و اسباب اين خجسته كتاب نداشته و آن حشو مليح عذر صريح تعويق و مؤيد ميل طبيعت و تشويق و تلافى بيكارى ايام تعطيل و اشتغال به نوعى از تحصيل بوده . . . در نگارش مرآة البلدان ناصرى درحالى قلم عطف عنان نمود كه حرف جيم را به آخر رسانيد و مىبايست به نگارش بلاد و اماكن مبدو به حرف حا و خا بپردازد و اعظم ولايات كه بايد شرح مبسوط آن در حرف « خا » درج و نگاشته شود خراسان است كه از جهت وسعت و فسحت ارجاء و كثرت بلاد و آبادانى . . . به وصف اهميت موصوف مىباشد . در اثناى جمع‌آورى اسناد و اسباب منظوره و مقارن اختتام مجلدات منتظم ناصرى اتفاقى حسن افتاد . يعنى موكب منصور اعلى حضرت . . . عزيمت خراسان و زيارت ارض اقدس فرمود و نگارنده را كه سالهاست در اسفار داخله و خارجه به شرف التزام ركاب اعلى مستسعد و مباهى مىباشد ممكن بود كه در ضمن اين سفر خير اثر اغلب بقاع و بلاد و اماكن با استعداد و حظاير و مضاجع و مدارس و مساجد . . . برأى العين مشاهده نمايد و معلومات سابق را بر